Na początku sierpnia 2015 r. Towarzystwo na Rzecz Ochrony Przyrody złożyło do Wydziału Kształtowania Środowiska Urzędu Miasta Krakowa wniosek o dopuszczenie organizacji do udziału w postępowaniu administracyjnym w sprawie zezwolenia na usunięcie 52 drzew z terenu przy ul. Sosnowieckiej.
Po upływie miesiąca od złożenia wniosku Towarzystwo otrzymało pismo Dyrektora Wydziału Kształtowania Środowiska Ewy Olszowskiej-Dej z wezwaniem do wyjaśnienia, jakiż to interes społeczny ma organizacja ekologiczna że chce uczestniczyć w postępowaniu w sprawie zezwolenia na usunięcie drzew.

Żądanie urzędu wprawia w zdumienie. Zgodnie z art. 31§1 Kodeksu postępowania administracyjnego organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby występować z żądaniem wszczęcia postępowania lub dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. Towarzystwo Na Rzecz Ochrony Przyrody wskazało przesłanki interesu społecznego uzasadniające udział organizacji w postępowaniu administracyjnym na prawach strony wskazując, że wszelkie sprawy dotyczące usuwania drzew dotyczą interesu społecznego ze względu na społeczną rolę drzew w oczyszczaniu powietrza i kształtowaniu mikroklimatu oraz krajobrazu, a także przytaczając rozstrzygnięcia sądów administracyjnych i opinie prawne wskazujące na powiązania interesu prawnego z celami statutowymi organizacji ekologicznych.
Jak widać, dla urzędników odpowiedzialnych za ochronę środowiska argumentacja taka jest niewystarczająca.
Wskazujemy więc na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. VII SA/Wa 1853/13:
„Zgodnie z art. 5 i art. 74 pkt 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ochrona środowiska jest jedną z podstawowych funkcji państwa i obowiązkiem władz publicznych. Zasadniczo zatem ochrona środowiska leży w interesie społecznym. Oczywiście organizacja społeczna powinna przytoczyć okoliczności konkretyzujące interes społeczny na jaki powołuje się w danej sprawie, jednak in concreto za wystarczające należy uznać powołanie się na dbałość o przyrodę, dążenie do zapewnienia maksymalnej ochrony środowiska w tym ptaków, w odniesieniu do przedmiotowej inwestycji.
Z niedookreślonego charakteru pojęcia “interes społeczny” wynika, że wykluczone jest domaganie się od organizacji społecznej udowodnienia istnienia tej przesłanki, w tym zasadności wnoszonego żądania, o ile z przytoczonych we wniosku twierdzeń może wynikać jego istnienie, we wskazanym wyżej rozumieniu. Podkreślić trzeba, że składnikiem interesu społecznego organizacji domagającej się wszczęcia postępowania, nie jest udowodnienie przez organizację, słuszności zarzutów prawnych formułowanych wobec kwestionowanych decyzji administracyjnych.”

Ochrona środowiska jest bez wątpienia wartością wspólną dla całego społeczeństwa i jej ochrona leży w interesie wszystkich obywateli. Znajduje to potwierdzenie w art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z którym Rzeczypospolita Polska strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska naturalnego kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju. Dodatkowo art. 74 ust. 1 Konstytucji stanowi, iż władze publiczne prowadzą politykę zapewniającą bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom. Pojęcie „bezpieczeństwo ekologiczne” należy rozumieć jako utrzymanie, bądź uzyskanie takiego stanu środowiska, który pozwala na bezpieczne przebywanie w tym środowisku i umożliwia korzystanie z tego środowiska w sposób zapewniający rozwój człowieka. Ochrona środowiska jest jednym z elementów „bezpieczeństwa ekologicznego”, służącego wszystkim obywatelom. Ochrona środowiska jest także jedną z przesłanek wymienianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, umożliwiającą ograniczenie w zakresie konstytucyjnych wolności i praw. Wyraźne wskazanie tej przesłanki w art. 31 ust. 3 akcentuje nie tylko dopuszczalność, ale i potrzebę ustanawiania ograniczeń wolności i praw z uwagi na ochronę środowiska (zob. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Pod red. L. Garlickiego, Warszawa 2003, t. III, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 maja 2006 r., sygn.. akt P 32/05).
Z powyższego wynika, iż środowisko jest wartością wspólną dla całego społeczeństwa, natomiast jego ochrona, gwarantowana w Konstytucji Rzeczypospolitej, leży w interesie społecznym.

Zgodnie orzecznictwem sądownictwa administracyjnego:
„Skoro podstawą działalności organizacji społecznej z założenia jest interes publiczny, zaś organizacja zgłaszając żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zmierza do realizacji zadań mających znaczenie dla interesu ogólnospołecznego, o czym przekonuje ścisły związek celów statutowych tej organizacji z przedmiotem postępowania, to dopiero ustalenie przez organ okoliczności wyłączających istnienie interesu społecznego organizacji w powyższym znaczeniu uprawnia do wydania postanowienia odmownego na podstawie art. 31 k.p.a.” (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2010 roku, sygn. akt VII SA/Wa 2139/09).”
W niniejszej sprawie trudno nie zauważyć, że cele statutowe Towarzystwa (ochrona przyrody, ochrona środowiska, zwiększanie społecznego udziału w podejmowaniu realizowane m.in. poprzez podejmowanie działań interwencyjnych na rzecz ochrony przyrody oraz formułowanie publicznych opinii i ocen dotyczących środowiska, pozostają w bardzo ścisłym związku z przedmiotem postępowania, co wskazywałoby, że istnieje także interes społeczny.
Jako całkowicie racjonalny należy uznać pogląd, że interes społeczny zawsze przemawia za tym, aby organizacja podejmowała działalność podyktowaną jej statutowymi celami (Wacław Dawidowicz, Postępowanie administracyjne, Zarys wykładu, Warszawa 1983, s.80). Zatem skoro organizacja społeczna została powołana aby chronić przyrodę to interes społeczny przemawia właśnie za tym, żeby mogła ta organizacja uczestniczyć w postępowaniach, które mogą doprowadzić do negatywnych skutków w środowisku.
Towarzystwo zgłosiło wniosek o dopuszczenie do udziału w przedmiotowym postępowaniu, gdyż ochrona przyrody, środowiska leży w interesie społecznym. W interesie społecznym jest bowiem niedopuszczenie do sytuacji, w której wskutek pochopnego wydania decyzji o usunięciu drzew dojdzie do pogorszenia warunków środowiskowych. O pochopnym wydawaniu przez Wydział Kształtowania Środowiska UMK zezwoleń na usunięcie drzew świadczą dane statystyczne. Łącznie w ostatnich 4 latach (2010-2014) Wydział Kształtowania Środowiska UMK zezwolił na wycięcie 65.542 drzew zobowiązując wycinających do posadzenia w zamian zaledwie 58.589 szt. czyli w zamian za usuniętych 100 starych drzew nie posadzono nawet 90 młodych, a trzeba pamiętać o tym że posadzenie jednego młodego drzewa nie rekompensuje utraty starego. Wszystko to w mieście klęski ekologicznej, w jednym z najbardziej zanieczyszczonych miast Europy gdzie dbałość o zachowanie każdego drzewa powinno być powinnością urzędników i obywateli, w tym również organizacji ekologicznych.

Należy także zauważyć, że:
„Każdy cel działania określony w statucie nadanym, czy przyjętym zgodnie z obowiązującym prawem może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres działań organizacji społecznej, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik.” (Wyrok NSA z dnia 22 grudnia 2010 roku, sygn. akt II OSK 1965/09)

Zważyć należy, iż nie można zadekretować pełnego i zamkniętego katalogu wartości, które służą dobru publicznemu, można to zrobić tylko wybiórczo i przykładowo. Nie można, zatem skonstruować obiektywnej definicji interesu publicznego. Pojęcie należy do tzw. klauzul generalnych, czyli ma charakter nieostry. Pojęcie to możemy utożsamiać z pojęciem dobra wspólnego.
Jedna z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego, zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu stron zmierza do podkreślenia, iż organ administracyjny powinien mieć na uwadze z jednej strony interes społeczny, z drugiej zaś nie wolno mu dopuścić do naruszenia słusznego interesu uczestnictwa postępowania. Jest to konsekwencja faktu, że administracja istnieje dla obywateli i im powinna służyć. Przez słuszny interes należy rozumieć taki interes, który nie pozostaje w kolizji z przepisami prawa i zasadami współżycia społecznego.
Udział organizacji społecznych w postępowaniu administracyjnym sprzyja realizacji podstawowych zasad postępowania. Służy on wzmożeniu ochrony interesu społecznego i praworządności, a także przyczynia się do realizacji celów postępowania administracyjnego.
Interes społeczny ma miejsce „gdy skutki decyzji wpływać będą na sytuacje prawna nie tylko strony, ale także innych podmiotów na otoczenie” (B. Adamiak, J. Borkowski: Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne. Warszawa 2003. str.151). To w jaki sposób zagospodarowany (w tym również zagospodarowanie zieleni) zostanie obszar inwestycja ma znaczenie nie tylko dla właścicieli sąsiednich działek, ale też, żeby nie powiedzieć przede wszystkich dla społeczności całej dzielnicy.

W interesie społecznym jest wydanie decyzji w oparciu o jak najpełniejszą dokumentację i rozpatrzenie argumentów wszystkich zainteresowanych wydawana decyzją.
Wg. M. Wyrzykowski „Pojęcie interesu społecznego w prawie administracyjnym”: „udział organizacji społecznej w postępowaniu (…) musi odpowiadać wymaganiom racjonalnie pojmowanej kontroli społecznej nad postępowaniem administracyjnym w sprawach indywidualnych i działaniem w nim organów administracyjnych”. A więc w interesie społecznym jest prowadzenie społecznej kontroli postępowania. Nie może ono jedynie mieć charakteru partykularnego interesu kontrolującej organizacji. W tym konkretnym przypadku, Towarzystwo na Rzecz Ochrony Przyrody nie ma żadnego osobistego interesu w rozstrzygnięciu sprawy, a jedynie interes społeczny.
W sytuacji tej, uzasadnione jest podejrzenie o stwarzanie przez UMK (na skutek utajniania postępowania i niedopuszczania organizacji społecznej do udziału w postępowania m.in. w celu jego przejrzystości) sytuacji korupcjogennej. W interesie społecznym jest wyeliminowanie podejrzeń wydającego decyzję o działania stronnicze. Sytuacja odmowy dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym organizacji która powinna być społecznym strażnikiem prawidłowo prowadzonego postępowania, budzi wątpliwości co do bezstronności wydającego decyzję i rodzi pytania o powód dla którego wydający decyzję wzbrania się przed przejrzystością prowadzonych przez siebie działań. Wszystko to w sytuacji powszechnych poglądów społeczeństwa nt korupcji w sprawach wydawania decyzji związanych z procedurami inwestycyjnymi oraz usuwaniem drzew. Próbę odsunięcia Towarzystwa od udziału w postępowaniu uważamy za próbę powstrzymania społecznej kontroli rzetelności prowadzenia postępowania.