Twórcą pojęcia “pomnik przyrody” jest Aleksander von Humboldt, niemiecki przyrodnik, podróżnik i geograf. Jako jeden z pierwszych zwracał uwagę na konieczność ochrony przyrody, a terminu “pomnik przyrody” użył pod wpływem niezapomnianego wrażenia, jakie na nim wywarły olbrzymie, sędziwe drzewa oglądane w Ameryce Południowej podczas podróży w latach 1799-1804.

Zgodnie z ustawą o ochronie przyrody pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupiska o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej oraz odznaczające się indywidualnymi cechami, wyróżniającymi je wśród innych tworów, okazałych rozmiarów drzewa, krzewy gatunków rodzimych lub obcych, źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie.

Na terenach niezabudowanych, jeżeli nie stanowi to zagrożenia dla ludzi lub mienia, drzewa stanowiące pomniki przyrody podlegają ochronie aż do ich samoistnego, całkowitego rozpadu.

Ustanowienie pomnika przyrody następuje w drodze uchwały rady gminy która określa nazwę danego obiektu, jego połozenie, sprawującego nadzór, szczególne cele ochrony, w razie potrzeby ustalenia dotyczące jego czynnej ochrony oraz zakazy właściwe dla tego obiektu, wybrane spośród zakazów wymienionych w art. 45 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

Zniesienie formy ochrony przyrody pomnika przyrody dokonuje rada gminy w razie utraty wartości przyrodniczych, ze względu na które ustanowiono formę ochrony przyrody, lub w razie konieczności realizacji inwestycji celu publicznego lub zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego. Projekt uchwały rady gminy w sprawie ustanowienia lub zniesienia formy ochrony przyrody pomnika przyrody wymaga uzgodnienia z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska.

Wielkość drzewa jest tylko jednym z powodów objęcia drzewa ochroną. Jeżeli drzewo wyróżnia się z otoczenia np. ciekawym kształtem, historią, stoi w interesującym, często odwiedzanym miejscu to również można uznać je za pomnik przyrody, pomimo mniejszych rozmiarów.  

 

Przykładowe wymiary drzew, kwalifikujące na pomnik przyrody:

gatunek

obwód na wys.
1,3 m nad ziemią

brzoza brodawkowata; klon zwyczajny; osika; wiąz szypułkowy, górski, polny  

220

brzoza omszona

190

buk zwyczajny; dąb bezszypułkowy; jodła; lipy; modrzew; sosna zwyczajna;
świerk; wierzba biała, krucha, iwa

310

czeremcha; czereśnia; głóg; jabłoń; leszczyna; szakłak

100

dąb szypułkowy;  topola biała, czarna

380

grab

200

grusza; klon polny; jarząb pospolity

160

jesion; jawor

250